Opiekę nad dzieckiem zaleca się ustalić jeszcze przed rozwodem, pozwoli to uniknąć dłużącego się procesu sądowego. Warto zdecydować się na porozumienie rodzicielskie. Plan wychowawczy, inaczej porozumienie rodzicielskie polega na wspólnym określeniu zasad wychowania i sprawowania władzy rodzicielskiej nad dziećmi. Porozumienie rodzicielskie określa sposób realizacji kontaktów z dziećmi, prawa i obowiązki względem dzieci, sposoby kontaktu z dziećmi. Plan rodzicielski zakłada, że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Porozumienie rodzicielskie nie jest obligatoryjne, jednak z pewnością może ułatwić opiekę nad dzieckiem.
Alternatywą dla porozumienia rodzicielskiego jest opieka naprzemienna, rodzice już przed rozwodem mogą zdecydować się na równość w przypadku władzy rodzicielskiej. Opieka naprzemienna polega na opiece nad dzieckiem na przemian, w takiej sytuacji dziecko może mieszkać z obojgiem rodziców, np. po tygodniu u każdego z nich.
Trzeba pamiętać o tym, że sąd przy przyznawaniu praw do dziecka, bierze pod uwagę bezpieczeństwo i dobro, co oznacza, że władza rodzicielska jednego z rodziców może być ograniczona.
Zdarzają się także sytuacje, w których rodzic, pod którego stałą opieką pozostaje dziecko, utrudnia byłemu partnerowi kontakty z nim. Czyli w praktyce – nie przestrzega warunków porozumienia. Co wtedy? Można złożyć w sądzie wniosek o zabezpieczenie kontaktów. Jeśli to nadal nie będzie respektowane, kolejnym krokiem jest złożenie wniosku o zagrożenie nakazem zapłaty określonej sumy pieniężnej, wyliczanej na podstawie sytuacji materialnej rodzica sprawiającego trudności podczas kontaktów.Sąd może wydać taki nakaz również w sytuacji, gdy rodzic uprawniony do kontaktów będzie je utrudniać lub gdy ze względu na dobro dziecka, kontakty są ograniczone, lecz nie jest to respektowane. Jeśli rodzice oboje pragną sprawować władzę nad dzieckiem, lepiej by samodzielnie rozstrzygali kwestie wychowania dziecka w rodzicielskim planie wychowawczym.
Plan wychowawczy zawiera szczegółowe ustalenia na temat opieki nad dzieckiem, sporządzają go rodzice dziecka. W planie wychowawczym można ująć zasady postępowania rodziców w sprawach związanych z opieką, jak np. wybór szkoły. W porozumieniu zawrzeć można także zasady zarządzania majątkiem dziecka, czy to, z którym rodzicem będzie ono mieszkało. Rodzice mogą określić szczegółowy regulamin kontaktów z dzieckiem czy ustalić miejsce zamieszkania dziecka. Tak naprawdę, w planie wychowawczym rodzice mogą zawrzeć wszystkie informacje, które mogą ułatwić opiekę nad dzieckiem. Warto zastanowić się nad planem wychowawczym, niesie on za sobą wiele korzyści. Trzeba jednak mieć na uwadze, by wykonać go w sposób umiejętny, może być do tego potrzebna pomoc prawnika, ponieważ trzeba pamiętać o tym, że każda sprawa rozwodowa jest inna i wymaga innego podejścia.
Niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się z nim, utrzymywania korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej. Jeżeli dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem przez drugiego z nich rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia; dopiero w braku porozumienia o kontaktach rozstrzyga sąd opiekuńczy postanowieniem. Dobro dziecka wymaga zapewnienia małoletniemu jak najszerszych kontaktów z tym z rodziców, z którym nie przebywa na co dzień. Jest to szczególnie ważne w początkowych latach życia dziecka, kiedy nie rozumie konfliktu rodziców, a zmniejszenie częstotliwości spotkań z jednym z nich może odczuwać szczególnie dotkliwie.
Konieczne jest ustalenie wzajemnych kontaktów na rozsądnym poziomie, z taką ich organizacją, by odpowiadały zarówno potrzebom emocjonalnym dziecka, jak i były adekwatne do istniejącej w danym momencie relacji między rodzicem i dzieckiem. Stopniowno powinno dochodzić do rozszerzania kontaktów, co pozwoli na dalszy, swobodny rozwój pozytywnych relacji oraz zacieśniania więzi emocjonalnej dziecka z rodzicem, z którym na co dzień wspólnie nie zamieszkuje, i który nie sprawuje bezpośredniej pieczy nad dzieckiem. Celem orzeczenia ustalającego kontakty z dzieckiem jest bowiem dążenie do utrzymania bądź odbudowania właściwych więzów emocjonalnych pomiędzy dzieckiem a osobą uprawnioną do tych kontaktów. W razie niewykonywania albo niewłaściwego wykonywania obowiązków wynikających z orzeczenia albo ugody przed sądem lub mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, możliwe jest wszczęcie postępowania o wykonanie kontaktów, które składa się z dwóch etapów. Pierwszego, którego celem jest uzyskanie orzeczenia grożącego nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku wykonywania kontaktów, oraz drugiego, którego wniosek będzie dotyczył nałożenia na osobę w dalszym ciągu dopuszczającą się naruszenia orzeczenia o kontaktach, obowiązku zapłaty konkretnej sumy pieniężnej stanowiącej iloczyn kwoty ustalonej w poprzednim postanowieniu oraz liczby naruszeń. Innymi słowy, wymuszenie prawidłowej realizacji kontaktów z dzieckiem, następuje przez zagrożenie osobie dopuszczającej się naruszeń (czyli zarówno osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje, jak i osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem) koniecznością zapłaty określonej kwoty. Wysokość sumy pieniężnej oznaczana jest przez sąd opiekuńczy z uwzględnieniem sytuacji majątkowej osób zobowiązanych do wykonywania obowiązków.W sytuacji, gdy rodzic samowolnie uprowadzi bądź zatrzyma dziecko po zrealizowanych kontaktach, drugi rodzic, posiadający pełną władzę rodzicielską lub ograniczoną do decydowania o istotnych sprawach dziecka – ma prawo w każdym przypadku wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania dziecka (jeżeli dziecko nie ma wyraźnie określonego miejsca zamieszkania, wówczas właściwość sądu określa miejsce pobytu dziecka, natomiast jeżeli miejsce pobytu dziecka nie jest znane, sąd przeprowadzi stosowne dochodzenie, w szczególności sąd może zażądać ustalenia miejsca pobytu dziecka przez Policję) z wnioskiem o wydanie dziecka, który podlega opłacie stałej w wysokości 40 zł. W merytorycznym postanowieniu kończącym postępowanie sąd określa termin oddania dziecka, po którego bezskutecznym upływie zarządza się na wniosek uprawnionego przymusowe odebranie dziecka przez kuratora sądowego.
Podział opieki nad dzieckiem po rozwodzie
Na czym Sąd opiera swoją decyzję w powyższym zakresie? Przede wszystkim na dobru dziecka, które stanowi naczelną zasadę prawa rodzinnego. Sąd najczęściej pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeśli małżonkowie potrafią ze sobą współpracować w sprawach dzieci i na bieżąco porozumiewać się w kwestiach dotyczących dzieci. Jeśli małżonkowie są silnie skonfliktowani i nie dogadują się w sprawach dzieci, Sąd najczęściej powierza władzę rodzicielską jednemu rodzicowi, a drugiemu ogranicza władzę rodzicielską do określonych uprawnień. By ustalić jakie rozstrzygnięcie będzie najkorzystniejsze dla dziecka, w toku sprawy rozwodowej bardzo często przeprowadzana jest opinia biegłych, która ma na celu zbadanie kompetencji rodzicielskich małżonków oraz ustalenie relacji i więzi emocjonalnych dzieci z każdym z rodziców.
Wspólna opieka nad dzieckiem po rozwodzie: kolejną kwestią jaką Sąd ustala w ramach postępowania rozwodowego to miejsce zamieszkania dzieci. W przypadku, gdy władza rodzicielska została powierzona jednemu z rodziców, to właśnie przy nim będzie miejsce zamieszkania małoletnich.
Z kolei gdy władza rodzicielska zostanie powierzona obojgu rodzicom, Sąd musi rozstrzygnąć w sentencji wyroku, przy którym z rodziców ma mieszkać małoletnie dziecko małżonków. Jakie znaczenie ma decyzja Sądu w tym zakresie? Otóż ustalenie miejsca zamieszkania przy danym rodzicu oznacza, że to ten rodzic będzie sprawował bieżącą opiekę nad dzieckiem. Z kolei drugi rodzic może domagać się uregulowania kontaktów z dzieckiem.
Opieka nad dzieckiem po rozwodzie dla ojca: w praktyce miejsce zamieszkania dzieci ustalane jest przy matce, co wynika głównie z jej uwarunkowań naturalnych. Nie jest to jednak zasada wynikająca z jakichkolwiek przepisów. Ustalając komu należy przyznać opiekę nad dzieckiem, Sąd bada między innymi wszystkim sytuację życiową i majątkową z rodziców, a także warunki rozwoju jakie każdy z rodziców jest w stanie zapewnić dziecku. Należy wziąć również pod uwagę więzi emocjonalne dziecka z każdym z rodziców. Dlatego też, jak wyżej wspomniano, w toku postępowania rozwodowego Sąd bardzo często posiłkuje się opinią biegłych. Jeśli ojciec posiada lepsze kompetencje rodzicielskie, a dzieci odczuwają z nim silniejszą więź, co zostanie potwierdzone w toku postępowania rozwodowego, to istnieje możliwość powierzenia opieki nad dziećmi ojcu.
Rodzaje opieki nad dzieckiem po rozwodzie: jak wyżej wspomniano, obok władzy rodzicielskiej i miejsca zamieszkania dziecka, Sąd orzeka również o kontaktach z dzieckiem. Warto wiedzieć, że uregulowanie kontaktów w wyroku rozwodowym jest obowiązkowe. Sąd odstępuje od orzekania o kontaktach jedynie na zgodny wniosek stron.
Podział opieki nad dziećmi po rozwodzie: popularnym rozwiązaniem staje się również piecza naprzemienna, która polega na tym, że dziecko przebywa naprzemiennie u każdego z rodziców w takich samych, powtarzających się okresach. Kiedy takie rozwiązanie jest możliwe? Kluczowe jest aby władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom. Ponadto, wprowadzenie takiej formy opieki nad dziećmi musi być poprzedzone ustaleniem, że rodzice są w stanie porozumiewać się w sprawach dzieci. Trzeba wziąć też pod uwagę aspekty praktyczne – takie jak między innymi odległość między miejscami pobytu rodziców oraz przedszkolem/szkołą dziecka.
