ROZWODY

Decyzja o rozwodzie często stanowi jedną z najtrudniejszych decyzji jaką muszą podjąć małżonkowie. Rozwód i związane z nim postępowanie sądowe zwykle jest dla stron bardzo stresujące, przepełnione emocjami, a w wielu przypadkach stanowi traumatyczne przeżycie. Rozwód powinien być traktowany przez małżonków jako rozwiązanie ostateczne, w sytuacji kiedy nie ma żadnych szans na dalsze trwanie małżeństwa.

Rozwód może zostać orzeczony przez Sąd, na żądanie każdego z małżonków, pod warunkiem, że doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego. Należy jednak dodać, że zupełny rozkład pożycia małżonków występuje wtedy gdy wszystkie więzy łączące małżonków (duchowe, fizyczne i gospodarcze) uległy zerwaniu. Zdarzają się sytuacje gdzie przy zupełnym braku więzi duchowej i fizycznej pozostały pewne elementy więzi gospodarczej wywołane szczególnymi okolicznościami np. wspólnym zamieszkiwaniem,jednak rozkład pożycia można mimo to uznać za zupełny. W tym miejscu warto podkreślić, iż zachowanie poprawnych stosunków, utrzymywanie kontaktów pomiędzy małżonkami, szczególnie ze względu na dobro wspólnych dzieci, nie oznacza automatycznie, że więź duchowa małżonków istnieje. Dlatego też Sąd jest zobowiązany wszechstronnie wyjaśnić, jakie były przyczyny rozkładu pożycia ,co oznacza, że konieczne jest ustalenie okoliczności, które doprowadziły do jego powstania. Przyczyny rozkładu pożycia mogą być zawinione, niezawinione bądź, w zależności od okoliczności, zawinione lub niezawinione przez jedną ze stron lub przez obydwie strony.

Należy nadmienić – co jest bardzo istotne -że rozwód, mimo istnienia zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, nie jest dopuszczalny jeżeli:

1. wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków;
2. z innych względów, niż wyżej wskazane, orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego;
3. rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego;

Sprzeczność orzeczenia rozwodu z zasadami współżycia społecznego występuje głównie:

• gdy z zasadami tymi nie dałoby się pogodzić rażącej krzywdy jakiej doznał by małżonek sprzeciwiający się żądaniu rozwodu np. gdy jeden z małżonków jest nieuleczalnie chory, wymaga pomocy i opieki drugiego małżonka i rozwód stanowiłby dla niego rażąca krzywdę. Nie dotyczy to sytuacji gdy stan choroby jest zawiniony, w szczególności jako skutek nałogu.
• gdy przeciw rozwodowi przemawiają poważne względy natury społeczno -wychowawczej, które nie pozwalają na to by orzeczenie rozwodu sankcjonowało stan faktyczny powstały na tle złego traktowania i złośliwego stosunku do współmałżonka lub dzieci albo innych przejawów lekceważenia instytucji małżeństwa i rodziny lub obowiązków rodzinnych

Są dwie funkcje zakazu orzekania rozwodu na żądanie małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia:

• prewencyjna- oddziaływanie w kierunku zapobiegania niewykonywaniu obowiązków małżeńskich a następnie samowolnemu zerwaniu więzów małżeńskich
• represyjna- niedopuszczenie do osiągnięcia korzyści w postaci uwolnienia się przez rozwód od obowiązków małżeńskich przez stronę, która wyłącznie swoim nagannym zachowaniem doprowadziła do rozkładu pożycia

Sąd może orzec rozwód na żądanie małżonka wyłącznie winnego gdy:

• drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód – zgoda musi być wyraźna, musi istnieć w chwili wyrokowania i zostać wyrażona sądowi orzekającemu
• odmowa zgody jest w świetle okoliczności danej sprawy sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, chodzi przede wszystkim o sytuacje gdy małżonek niewinny kieruje się motywacjami moralnie wątpliwymi np.:

– odmowa zgody na rozwód podyktowana jest wyłącznie chęcią zemsty na drugim małżonku i nie znajduje racjonalnego uzasadnienia

– znaczny upływ czasu od powstania trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżonków, nawiązanie przez jednego z małżonków trwałego związku faktycznego z osobą trzecią (w szczególności jeżeli pochodzą z niego małoletnie dzieci)

Co trzeba zrobić, by nastąpił rozwód?

W pierwszej kolejności należy wnieść pozew o rozwód, do sądu właściwego, w okręgu którego małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania – jeżeli choćby jedno z nich w okręgu tym jeszcze miało miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli właściwości miejscowej nie można ustalić według powyższej reguły, wtedy należy powództwo wytoczyć przed sąd miejsca zamieszkania małżonka pozwanego, a jeśli i tej podstawy nie ma – powództwo należy wytoczyć przed sądem miejsca zamieszkania strony powodowej. A oto przykłady do wymienionych powyżej reguł:

Przykład nr 1

Małżonkowie od kilku lat zamieszkiwali w Radomiu. Przed wytoczeniem sprawy o rozwód, mąż wyprowadził się poza Radom (zamieszkiwał w Kielcach). Ostatnie miejsce zamieszkania małżonków znajdowało się w Radomiu; pomimo, iż mąż wyprowadził się z Radomia, to żona w dalszym ciągu tam zamieszkuje. Powództwo o rozwód należy bez wątpienia wytoczyć przed Sądem Okręgowym w Radomiu.

Przykład nr 2

Małżonkowie zamieszkiwali poza Radomiem (w Kielcach). Postanowili się rozejść. Żona przeprowadziła się do Radomia; mąż wyprowadził się z dotychczas zajmowanego mieszkania, ale nie związał się z żadnym miejscem i nie miał już miejsca pobytu w Kielcach. Po konsultacji ze swoim prawnikiem, żona postanowiła wytoczyć powództwo o rozwód przed Sądem Okręgowym w Radomiu. Bez wątpienia postąpiła słusznie, gdyż Sąd Okręgowy w Radomiu, nie byłby właściwy miejscowo w przypadku , gdyby jeden z małżonków w dalszym ciągu zamieszkiwał bądź miał miejsce pobytu na terenie Kielc. We wskazanym przykładzie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania powoda, czyli Sąd Okręgowy w Radomiu.

Poniżej przedstawię do Państwa dyspozycji przegląd wybranych orzeczeń Sądu Okręgowego w Radomiu w sprawach o rozwód:

• pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. W ocenie sądu cofnięcie pozwu jest skuteczne, bowiem okoliczności nie wskazują, aby czynność ta była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego lub zmierzała do obejścia prawa.
• przepis at. 113 ust.4 ustawy o kosztach sądowych pozwala na nieobciążanie strony kosztami sądowymi w wypadkach szczególnie uzasadnionych i stanowi odpowiednik art.102 k.p.c., który ma zastosowanie właśnie do kosztów procesu. Zasadnicze znaczenie mają względy słuszności, dlatego też wyżej powołany przepis znajduje zastosowanie w okolicznościach konkretnej sprawy, zasługujących na miano wyjątkowych, a należąca do sądu ocena, czy powinien być zastosowany, zależy od konkretnego stanu faktycznego.
• zgodnie z treścią art. 56&1 k.r.o. orzeczenie rozwodu jest dopuszczalne gdy sąd ustali, że pożycie małżeńskie uległo zupełnemu i trwałemu rozkładowi, a nie istnieją tzw. negatywne przesłanki rozwodu. Wspólne pożycie jest swoistą wspólnotą małżeńską, obejmującą ogół więzi między małżonkami w sferze duchowej, fizycznej i gospodarczej. Wspólne pożycie polega więc na istnieniu między małżonkami łączności psychicznej oraz wzajemnych pozytywnych uczuć (miłości, szacunku, zaufania).Obejmuje ono współżycie fizyczne, a w dziedzinie gospodarczej zaś znajduje wyraz w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego w zamieszkiwaniu razem.Zerwanie tych właśnie wszystkich więzi powoduje zupełny rozpad pożycia małżeńskiego. Rozkład pożycia małżeńskiego jest trwały gdy ocena oparta na doświadczeniu życiowym pozwala przyjąć, że na tle okoliczności konkretnej sprawy powrót małżonków do pożycia nie nastąpi.
• wydając wyrok o rozwodzie sąd orzeka także czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. W orzecznictwie przyjmuje się, że podstawą przyjęcia winy małżonka jest ustalenie, że jego zachowanie przyczyniło się do powstania lub pogłębienia rozkładu, natomiast obojętne w ocenie winy jest to, w jakim stopniu każde z małżonków do tego się przyczyniło. Nierówny bowiem stopień winy małżonków nie stanowi przeszkody do uznania ich współwinnymi rozkładu pożycia. Małżonek, który zawinił chociażby jednej z wielu przyczyn rozkładu małżeństwa musi być uznany za współwinnego, chociażby drugi małżonek dopuścił się wielu i to cięższych przewinień.
• rozkład pożycia małżeńskiego, zdaniem Sądu, ma charakter cechy trwałej. O trwałości rozkładu pożycia można mówić wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy jest oczywiste, że powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. W przytoczonej sprawie, brak więzi zarówno na płaszczyźnie duchowej, fizycznej i gospodarczej utrzymuje się między stronami od ponad roku, należy więc uznać, że ostatecznie się utrwalił czyli pożycie małżeńskie stron wygasło bezpowrotnie i jest już na trwałe wpisane w ich życie. Sąd w tym przypadku był zobowiązany do ustalenia kto ponosi winę za rozpad tego pożycia małżeńskiego. Za zawinione uznać należy skutki danego działania lub skutki zaniechania jakiegoś działania, będące wyrazem woli małżonka a które są sprzeczne z zasadami współżycia. Wina w tym kontekście jest rozumiana jako bezprawność postępowania – sprzeczność postępowania z normami prawnymi lub zasadami współżycia społecznego,określającymi obowiązki małżonków względem siebie i członków rodziny.
• poza ustaleniem przez Sąd, że między małżonkami doszło do trwałego i zupełnego rozkładu małżeńskiego, konieczne jest do orzeczenia rozwodu wykazanie, że nie zachodzą negatywne przesłanki rozwodowe. Zaistnienie którejkolwiek z negatywnych przesłanek przewidzianych przez ustawodawcę powoduje, że rozwód nie może być orzeczony.
• gdy wystąpi jednak tego rodzaju okoliczność, a oddalenie powództwa o rozwód, z uwagi na dobro małoletniego dziecka, nie spowoduje, że ustąpi ten trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, wówczas w wyroku Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi obojga małżonków. Orzeka także w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dzieci. Sąd zawsze uwzględnia porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dziećmi po rozwodzie – jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba, że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców ograniczając władzę rodzicielską drugiego rodzica. Może także pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom na ich zgodny wniosek. Należy nadmienić, co jest istotne, że w wyroku rozwodowym Sąd może orzec jedynie o alimentach na małoletnie dzieci stron.